miércoles, 8 de noviembre de 2017

O MESTRE MATEU E FRANCISCO ASOREY

 Hai dúas esculturas que están expostas agora mesmo no Pazo de Xelmirez de Santiago, dentro da exposición sobre o Mestre Mateu. Existe unha gran polémica porque na actualidade son propiedade da familia do ditador Francisco Franco pero foron adquiridas de xeito irregular.

Francisco Asorey admirou profundamente a obra do Mestre Mateu. Sabemos por diferentes testemuñas que pasou moitas horas contemplando e estudando o Pórtico da Gloria. "Allí aprendí mi arte" díxo nunha entrevista en Vida Gallega en 1928. E recentemente enteránomos de que o Concello de Santiago pedíralle que fixera un informe sobre a calidade artística e o valor económico dunhas figuras que o Concello ía mercar ao Conde de Ximonde por 60.000 pesetas de 1948.  Son as esculturas da polémica que nos van dar pé a falar de Asorey e sobre todo do Mestre Mateu.



O informe que Asorey fixo consérvase no Arquivo Histórico Universitario e di así:

INFORME QUE PRESENTA AL EXCMº AYUNTAMIENTO DE SANTIAGO DE COMPOSTELA, POR REQUERIMIENTO DE UN OFICIO DEL NEGOCIADO ALCALDIA Nº  5114

 FRANCISCO ASOREY GONZÁLEZ , vecino de esta ciudad, en el oficio que se me pide que el citado [Ayuntamiento]desea adquirir tres estatuas de piedra y desea que yo determine el valor artístico, el cual acepto gustosamente.
Tengo ante mi las tres estatuas citadas, dos sedentes y otra erguida; despues de observarlas detenidamente deduzco lo siguiente:
Que las sedentes son de dos personajes del Antiguo Testamento que debieron estar adosadas  en el pórtico exterior, que al alzarse la nueva fachada fueron retiradas estas.
Son del Maestro Mateo porque la medida de sus proporciones obedecen a las que se requieren para dicho lugar por la comparación con las existentes; hay en el Pórtico las características de facturas escultóricas obedecen en sus rostros, manos, pies y ropajes a las actuales que antes cito y para completar mi afirmación solo les falta el policromado que sería el complemento de todo lo dicho. Algunas observaciones más acerca del hábito en el hacer del maestro en su obra, las frentes las esculpió más anchas en su parte alta que lo normal estrechándose hasta la altura de los ojos con una depresión grande en la parte bridada (la frente vista de frente). Las arrugas son sintéticas y ámplias de factura, los pliegues muy rectos en su caida de aplomo haciendo una salvedad en la [sic] veinticuatro ancianos y algún ángel, y por último los maravillosos ceños de dos estatuas sedentes nos recuerdan los monstruos alados del pórtico lo que no encontramos tanto en la expresión dura en relación con las estatuas que circundan el Salvador que están llenas de expresión serena y muchas observaciones más que tengo con respecto al maestro y por no alargar más este informe retengo.
A la estatua erguida en relación con las anteriores, no le encuentro gran valor artístico; solo puedo decir que su época es el s. XVI o XVII, es un caballero, debió pertenecer a un adosamento de un sepulcro.
Estas estatuas según oficio se ceden en la cantidad de 60.000 ptas. por el valor artístico de las referidas estatuas expreso, que una de ellas vale el precio de las tres.
Celebraría que dichas estatuas quedasen en esta ciudad para la admiración de todos los amantes de las bellas artes y felicitando al EXCMº  Ayuntamiento por tan meritoria labor que así se hacen grandes los pueblos.

Santiago de Compostela, 19 de febrero de 1948

Francisco Asorey  

Dúas desas esculturas das que se fala no informe, son as que hoxe se exhiben en Santiago e que despois de mercalas o Concello, como di Asorey, por un valor monetario inferior ao valor artístico real, pasaron "irregularmente" á familia Franco, despois dunha visita que o dictador fixo a Santiago.

Vese ben no informe o coñecemento que Asorey ten das esculturas do Pórtico da Gloria. Crese hoxe que representan a Abraham e Isaac, pai e fillo no relato bíblico. E estarían situadas no pórtico exterior que se tirou cando se remodela a fachada a principios do s. XVI e cando se poñen portas ao Pórtico. Ata entón a Catedral estaba sempre aberta.

Esta escultura representaría a Abraham segundo Serafín Moralejo e ao profeta Jeremías segundo Francisco Prado-Vilar.


Isaac segundo Moralejo e o profeta Ezequiel segundo Prado-Vilar

Asorey compara a expresión de Isaac coa dos grifos que existen nas basas do Pórtico da Gloria


Este documento inédito de Asorey, que hoxe traemos a este blog vainos dar pé a falar do Mestre Mateu e do seu Pórtico, prodixio da escultura de todos os tempos. E coñecendo mellor a Mateo, coñeceremos mellor a Asorey.

martes, 16 de agosto de 2016

FRANCISCO PAZOS GAÑA O III CERTAME DE ESCULTURA FRANCISCO ASOREY

O escultor de Meaño, Francisco Pazos Martínez, gañou na súa terceira edición o certame de escultura Francisco Asorey cunha estupenda peza en pedra intitulada: "Menhir con buxardos". Merecido. Parabéns.



Manolo Busto e eu tivemos a ocasión de visitar recentemente o seu estudo e iso e o feito anterior, anímame a escribir unhas liñas sobre a súa obra.

O estudo de Pazos atópase nunca "casafincahortaobradoiroexposiciónpermanente". A casa é a típica casa nova da Arousa feita en granito porriñés e que cando a ves, supós que é a vivenda do artista, pero non, é o continente pétreo para a exposición permanente das súas obras en madeira, as que non pode expoñer no xardín. Un xardínhortaobradoiro de lindes imprecisos onde conviven frutais, berzas e chícharos con esculturas de guerreiros de gran tamaño, torres, menhires, cruceiros, esculturas de ferro... e ata un bosque de pedra.

No xardínhortaobradoiro hai unha fonte que ten unha inscrición latina: "quod videtur non est" algo así como que "o que ves non é". Frase moi acaída para o que se adentra alí porque vai ver macizos que son ocos, unidades feitas con fragmentos, formas e cores, metal e madeira, frío e calor... e mesturas, moitas mesturas; mestizaxes de materiais que atopamos tamén na paisaxe humanizada galega, onde conviven uralitas, cantería, bloques de formigón, ladrillos ou somieres de ferro como cancelas. Pero Pazos é un artista e as súas mesturas teñen unidade e harmonía.

Como achegarse á obra de Pazos? Aquí poden estar algunhas das súas claves (na miña opinión):

- OFICIO. Pazos é fillo dun carpinteiro e estuda escultura na escola de canteiros de Poio (da que saíron moitos artistas galegos) e por todo iso coñece moi ben o seu oficio, requisito imprescindible para dominar os materiais, por certo, calquer material: pedra, madeira, aluminio, formigón, aceiro cortén... ou facer por exemplo:

- MOBLES QUE SON ESCULTURAS ou ESCULTURAS QUE SON MOBLES



- MESTIZAXE DE MATERIAIS

Como unir un cacho do aro de formigón dun pozo, con madeira e cemento e obter unha peza fermosa? Como usar madeiras-refugallo de encofrados de obras, con ladrillo e cemento e crear un xogo integrado de cores, formas e texturas que ademais forman unha cadeira?




Pódese xuntar madeira e formigón? madeira e pedra? pedra e aluminio? frío e calor, natureza e civilización xuntas e que non haxa disonancias? a resposta en tódolos casos é si. As mans de Pazos todo o integran.




- FRAGMENTOS




Quizais Pazos descubriu que a vida non é un discurso liñal senón feito a cachos, como o descubriu tamén a literatura do s. XX que conta a realidade en relatos curtos. A Pazos gústanlle os fragmentos, e unilos todos, pero deixando que se vexan as fendas, as costuras, como nos monecos cosidos por Louise Bourgeois. As costuras son como feridas que a agulla repara (di Bourgueois). O Kintsugi é a arte xaponesa que reconstrúe  a cerámica rota con metais nobres como o ouro. "Forma parte de una filosofía que plantea que las roturas y reparaciones forman parte de la historia de un objeto y deben mostrarse en lugar de ocultarse"  segundo a Wikipedia . A cerámica así reparada mostra as feridas dos objectos que nas esculturas de Pazos quizais son metáforas das feridas da vida.

Kintsugi


- TORRES-MENHIRES-CRUCEIROS. Por que se obsesiona o ser humano polo vertical?

Símbolo de poder, riqueza, conexión ceo-terra?


No pobo italiano de San Gimignano existían na idade media 72 torres, pertencentes cada unha a familias adiñeiradas que competían entre si pola altura destas. Consérvanse en pé unhas 15


Juan Eduardo Cirlot escribe no seu Diccionario de símbolos sobre a torre:

" En la Edad Media, torres y campanarios podían servir como atalayas, pero tenían significado de escala entre la tierra y el cielo, por simple aplicación del simbolismo del nivel para el cual altura material equivale a elevación espiritual. (...) Como la idea de elevación, antes mencionada, implica la de transformación y evolución, el atanor u horno de los alquimistas tenía la simbólica forma de una torre, para expresar -inversamente- que la metamorfosis de la materia implicaba un sentido ascensional. (...) Finalmente está la analogía hombre-torre. Así como el árbol se acerca a la figura humana más que los animales, que avanzan con el cuerpo horizontal, así la torre es la única forma de construcción que toma la vertical como definición. las ventanas del último piso, casi siempre grandes, corresponden a los ojos y el pensamiento. Por esta causa se refuerza el simbolismo de la Torre de Babel como empresa quimérica, que conduce al fracaso y al extravío mental"






- FORMA E COR

Os escultores traballan fundamentalmente co volume, a forma e o espazo, pero dende as orixes da escultura os artistas introduciron tamén a cor. O volume pertence ao ámbito tridimensional, a cor parece máis propia do ámbito bidimensional, pero dende moi pronto foi utilizada na escultura, normalmente para conseguir obras máis reais. En Exipto por exemplo as esculturas en madeira policromábanse para conseguir máis realismo, moitas delas eran para colocar na tumba dun morto e debían substituír ao difunto nas numerosas probas que tería que pasar con éxito ata chegar á outra vida. En Grecia as esculturas en mármore tamén se policromaban. Estamos acostumados a velas sen cor porque a maioría non son os orixinais gregos senón copias feitas polos romanos para colocalas nas súas domus, a maioría das esculturas orixinais perdéronse. Tamén a escultura románica galega en pedra é policromada. No Pórtico da Gloria aínda se poden ver restos desa pintura.



Hai escultores aos que lles interesou a cor (como Bernini) e outros aos que non (como Miguelanxo). Francisco Pazos pertence ao primeiro grupo. Hai escultores que recurrían a pintores para aplicar a cor, quizais porque eles non se sentían seguros. Recentemente vin unha escultura do escultor vasco Beovide que facía sobre todo esculturas relixiosas, pintada polo seu amigo Zuloaga. Beovide normalmente non daba cor ás súas esculturas, pola contra Asorey si pintaba personalmente as esculturas en madeira. Pazos domina ben as cores e o bidimensional. A cor é moi importante na súa obra. De feito ten obras que parecen cadros: esculturas que son cadros e cadros que son esculturas.



... e mobles que parecen cadros de Paul Klee



- LUZ

Tamén a luz é moi importante na escultura. Esvara pola superficie se está moi puída, agárrase a ela se non o está. Pazos non gosta de volumes moi macizos, nas súas torres sempre se abren fiestras que crean claroscuros.


- FIESTRAS

A Pazos gústanlle as fiestras que se abren cara adentro da obra , que a min lémbranme a miña infancia e as casiñas de monecas coas que xoguei...


...ou cara a fóra da escultura, cara o ceo inmenso

 Escultura situada no Paseo marítimo da Coruña

- RECICLAXE




Menina. Ladrillos pintados

Volta a orixe. Madeira e revistas. O papel volve á árbore no que naceu




- GUERREIROS e guerreiriños

No Extremo Oriente, atopouse a tumba dun emperador na que existían enterradas milleiros de estatuas en terracota (barro cocido) representando aos soldados do emperador



 Guerreiros de Xian, China, en terracota

Nas antípodas, no "Extremo Occidente", dentro da cultura castrexa, en Galicia e Portugal,  se fixeron numerosas esculturas de guerreiros. Pazos recolle esta tradición.



 Bosquexos en barro, no taller

Pero os guerreiros de Pazos non van á guerra. E ás veces en vez dun guerreiro saelle un gaiteiro


Curiosamente a Unión Europea organizou unha exposición de homenaxe a China con obras de artistas europeos (27 en total, un por cada país) que percorreu durante dous anos diferentes cidades chinesas. As obras deberían estar inspiradas nos guerreiros do emperador Qin. Agora mesmo está percorrendo cidades europeas. Entre os artistas seleccionados estaba Francisco Pazos e un dos seus guerreiros, tiña que ser.

Poderiamos seguir falando de obras súas. É un escultor prolífico, deixo que cada un explore os camiños que abre o escultor. Dicir para rematar que o escultor de Meaño é un home sinxelo, tranquilo, de trato afable... como moitos galegos. E a súa obra reflicte iso. Unha obra amable, sinxela e profunda a un tempo, accesible, sen afectación, que se deixa ler doadamente pero que agocha moita sabiduría.



Parabéns de novo Paco!!

Todas as fotos de esculturas de Francisco Pazos colléronse da súa páxina en facebook e da súa páxina web


miércoles, 13 de abril de 2016

A AMIZADE DE ASOREY E CAMILO DÍAZ BALIÑO

Unha das moitas satisfaccións que me dou investigar sobre a vida e obra de Asorey foi a de coñecer a Isaac Díaz Pardo antes de morrer. El faloume da estreita relación que tiveron Asorey e seu pai e facilitoume varios materiais e testemuñas que o confirmaban.

Carta manuscrita de Isaac Díaz Pardo

Nesa carta que me escribiu coa súa característica caligrafía comenta:

"(...)Coido que a amistade entre Asorey e meu pai era importante. A "Picariña", hoxe no Museo Carlos Maside a recordo sempre na miña casa. E hai fotografía do despacho de meu pai onde está a peza. No Museo hai algunha peza máis da mesma procedencia. No ano 1930 vivíamos no número 20 da Rúa das Hortas en Santiago e cruzáronse varias cousas: o editor Anxel Casal necesitaba insatalarse con certa presa en Santiago. Era un amigo e correligionario de el dende as Hirmandades da fala. Meu pai tiña que irse a América co coro de Ruada. O casal das Hortas axustábase moi ben pra o que necesitaba Casal: taller na planta baixa, vivenda e administración nos pisos altos (véxase que a maior cantidade de libros da Editorial Nós están feitos en Hortas, 20). Meu pai deixoulle a casa a Casal. Miña nai e mais nós, dous fillos fumos vivir a unha casiña pequena en Carretas, e os muebles e elemento foron gardados nun rincón do taller que tiña Asorey no calexón de Caramoniña (Ruela das Cachamuñas). Coido que o afecto de meu pai por Asorey foi importante (...)"

Foto de Camilo Díaz no seu despacho coa Picariña detrás
 Telegrama que lle envía Asorey a Camilo para comunicarlle que consigue a 1ª medalla da Exposición Nacional de Madrid de 1926 (Isaac indica 1923 pero non pode ser posible)


 Foto dedicada, escribe a man: "A mi buen amigo Camilo" e asina Francisco Asorey

É frecuente entre artistas o intercambio de obras, así como Asorey lle regala a Camilo a escaiola de Picariña, conserva a familia Asorey un debuxo de Díaz Baliño. Como dato quizais pouco coñecido dicir que Camilo Díaz estaba afiliado á masonería, así  como moitos outros personaxes da cultura galega daquela época como Isidoro Millán Mariño, Víctor Saíd Armesto, Manuel Portela Valladares, Luís Seoane, Vicente Varela Radío, Elpidio Villaverde, Antonio Baltar etc (véxase Carlos Pereira, A Galicia Heterodoxa, ed. Espiral Maior, 2010). O debuxo de Díaz Baliño, do que falamos, ten unha clara simboloxía masónica. Porén non temos dato ningún que relacione a Asorey coa masonería, as súas fortes conviccións relixosas quizais eran incompatibles coa pertenza a esta organización.